Protect Soil in Drought: दुष्काळात जमीन उघडी ठेवू नका! सेंद्रिय आच्छादन घेईल जमिनीची काळजी

दुष्काळात जमीन उघडी ठेवू नका! सेंद्रिय आच्छादन घेईल जमिनीची काळजी – protect soil in drought

protect soil in drought संदर्भातील Dushkalat Matichi Kalaji: महाराष्ट्रात किंवा इतर भागात दुष्काळ म्हटला की डोळ्यासमोर सगळीकडे भेगाळलेली जमीन येते. पावसाची अनिश्चितता, ओलाव्याची कमतरता, वाढलेले तापमान आणि तीव्र उष्णता यामुळे जमिनीची मोठ्या प्रमाणावर धूप होते. जमिनीत ओलावा कमी झाल्यामुळे जमिनीतील उपयुक्त सूक्ष्मजीव आणि सेंद्रिय कर्ब झपाट्याने कमी होतो. यामुळे पर्यायाने जमिनीचे आरोग्य बिघडते. अशा कठीण काळात दुष्काळात जमीन उघडी ठेवण्यापेक्षा त्यावर सेंद्रिय आच्छादन करणे कधीही फायदेशीर ठरते. त्यासोबतच तण नियंत्रण, पीक अवशेष जमिनीत गाडणे, शून्य किंवा किमान मशागत यांसारख्या तंत्रज्ञानावर शेतकऱ्यांनी भर देणे गरजेचे आहे.

सूक्ष्मजीवांमुळे राहते जमीन जिवंत – protect soil in drought

जमिनीतील ओलावा कमी झाल्यास त्याचा थेट परिणाम फक्त पिकांवर होतो असे नाही, तर त्याचा अत्यंत घातक परिणाम जमिनीतील सूक्ष्मजीवांवर होतो. याठिकाणी बऱ्याचदा प्रश्न पडतो की, हे सूक्ष्मजीव नेमके का गरजेचे असतात? तर जमिनीतील सूक्ष्मजीव हे अन्नद्रव्यांचे नैसर्गिकरीत्या विघटन करण्याचे काम करतात, नत्राचे योग्य स्थिरीकरण करतात आणि पिकाच्या मुळांना आवश्यक अशी अन्नद्रव्ये सहज उपलब्ध करून देतात. protect soil in drought संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.

तसेच सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे या सूक्ष्मजीवांमुळे मातीची भौतिक रचना सुधारते. मातीची पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता वाढते. काही विशिष्ट बुरशी आणि जिवाणू हे त्यांच्या शरीरातून काही चिकट पदार्थ जमिनीत सोडतात, ज्यामुळे मातीचे कण एकमेकांना घट्ट चिकटून राहतात. हे सूक्ष्मजीव खऱ्या अर्थाने जमिनीला जिवंत ठेवतात. जेव्हा रासायनिक ताण किंवा उष्णतेमुळे त्यांची संख्या मातीतून कमी होते, तसतशी माती मृत होऊ लागते. protect soil in drought संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.

सेंद्रिय कर्बामुळे वाढते जमिनीची सुपीकता

जमिनीला कायम सुपीक ठेवण्यात सेंद्रिय कर्ब अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतो. सेंद्रिय कर्बामुळे जमिनीला आणि पर्यायाने पिकाला आवश्यक अशी सर्व अन्नद्रव्ये मिळतात. सेंद्रिय कर्बामुळे जमिनीची पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता कैक पटीने वाढते. मातीची रचना सुधारते, तसेच गांडूळ, जिवाणू आणि फायदेशीर बुरशी यांसारख्या उपयुक्त घटकांची वाढ होते.

विशेष म्हणजे, सेंद्रिय कर्बामुळे आपण जे रासायनिक खत शेतात टाकतो त्याची कार्यक्षमता सुधारते; कारण सेंद्रिय कर्ब या खतांना शोषून घेतो आणि पिकांना देतो. जमिनीत जर कर्बाचे प्रमाण कमी असेल, तर शेतात टाकलेली महागडी खते पूर्णपणे वाया जातात.

आच्छादन आहे सर्वोत्तम आणि प्रभावी उपाय

दुष्काळात जमीन पडीक असो किंवा त्यावर पीक घेतलेले असो, शेतजमिनीवर सेंद्रिय आच्छादन करणे हा सर्वोत्तम उपाय आहे. यासाठी शेतात सुके गवत, पालापाचोळा, उसाचे पाचट किंवा वाळलेले पीक अवशेष शेतामध्ये पसरवून द्यावेत. यामुळे कडक उन्हापासून जमिनीचे थेट रक्षण होते. परिणामी, जमिनीचे तापमान कमी राहण्यास मोठी मदत होते.

कमी तापमानामुळे जमिनीतील सूक्ष्मजीवांना वाढण्यासाठी अनुकूल आणि योग्य वातावरण मिळते. या सूक्ष्मजीवांमुळे सेंद्रिय आच्छादन लवकर कुजण्यासही मदत होते, ज्यामुळे जमिनीतील सेंद्रिय कर्ब नैसर्गिकरीत्या वाढतो. शेतातील मातीत सेंद्रिय कर्ब जितका चांगला आणि जास्त असेल, तितकी ती माती अधिक सुपीक मानली जाते.

तज्ज्ञांचा मोलाचा सल्ला

ज्याप्रमाणे आपण दुष्काळात आपल्या जनावरांची आणि पिकांची विशेष काळजी घेतो, त्याचप्रमाणे जमिनीची निगा राखणे आणि काळजी घेणे सुद्धा अत्यंत आवश्यक आहे. जे शेतकरी कमी ओलाव्यामुळे यंदा पीक घेऊ शकले नाहीत, त्यांनी आपल्या जमिनीवर किमान सेंद्रिय आच्छादन केलेले कधीही चांगले ठरेल.

याचाच अर्थ, दुष्काळी परिस्थितीत केवळ तात्पुरते पाणी देण्याऐवजी जमिनीतील ओलावा टिकवणे, उपलब्ध पाण्याचा अत्यंत कार्यक्षम वापर करणे, झाडांच्या गरजेनुसार सिंचन देणे आणि जमिनीची एकूण उत्पादकता जपणे या चार प्रमुख बाबींवर भर देणे काळाची गरज आहे.

हा महत्त्वपूर्ण सल्ला वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या अखिल भारतीय समन्वित कोरडवाहू शेती संशोधन प्रकल्पातील सहायक प्राध्यापक डॉ. पपिता गौरखेडे यांनी दिला आहे.

ज्या शेतकऱ्यांनी पेरणी केली आहे त्यांच्यासाठी मार्गदर्शक सूचना

ज्या शेतकऱ्यांनी आधीच पिके घेतली आहेत, त्यांनी आपल्या शेतात सेंद्रिय आच्छादन आणि सेंद्रिय कर्ब वाढवण्यावर जास्तीत जास्त भर दिला पाहिजे. त्यासोबतच पिकांमध्ये चांगले कुजलेले शेणखत, दर्जेदार कंपोस्ट खत, जीवामृत, बायोचार आणि जिवाणू खतांचा वापर करावा. या उपायांमुळे देखील जमिनीतील सूक्ष्मजीव आणि सेंद्रिय कर्ब वाढण्यासाठी मोठी मदत होते.

तसेच, जमिनीतील उपलब्ध ओलावा पिकांशी स्पर्धा करतो आणि अनेकदा तण हा ओलावा शोषून घेतो, म्हणूनच वेळेवर तणनियंत्रण करणे अत्यंत गरजेचे आहे. याशिवाय दुष्काळात वारंवार जमिनीची खोल मशागत करणे पूर्णपणे टाळावे.

शक्यतो जमिनीच्या बाबतीत शून्य मशागतीवर भर द्यावा. दुष्काळात जमिनीत कमीत कमी मशागत करावी; जर जमीन जास्त नांगरली किंवा तिची उलथापालथ केली, तर जमिनीतील उरलेला अल्पसा ओलावा देखील हवेत उडून जातो आणि कडक उन्हामुळे जमिनीतले लाखो सूक्ष्मजीव मरतात.

चालू वर्षासाठी अत्यंत महत्त्वाची कार्ये म्हणजे पाण्याचा प्रत्येक थेंब वाचवणे, मातीतील ओलावा जपवणे, फळझाडे जगवणे, मुकत्या जनावरांची योग्य काळजी घेणे आणि उपलब्ध साधनांचा वापर करून आपले उत्पादन सुरक्षित ठेवणे होय.

protect soil in drought संदर्भातील महत्त्वाचे तपशील या वृत्तात दिले आहेत.

Accurate News Network - ANN

ANN – Accurate News Network
🟥 Truth First | Fast & Accurate Reporting

🌍 महाराष्ट्र तसेच भारत आणि जगभरातील ताज्या घडामोडी आता एका विश्वासार्ह प्लॅटफॉर्मवर.

ANN – Accurate News Network घेऊन येत आहे:

✔ Breaking News
✔ Political Updates
✔ Crime Reports
✔ Social & Viral Stories
✔ Entertainment & Sports
✔ Ground Reporting
✔ Live Updates