मराठवाड्यात कुठे किती चारा शिल्लक? कुठे 175 दिवसांचा, तर कुठे फक्त 76 दिवसांचा साठा! किती पंचनामे पूर्ण? वाचा सविस्तर

Marathwada fodder availability संदर्भातील Chhatrapati Sambhajinagar: मराठवाड्यात यावर्षी पावसाने पाठेफिरे दिल्याने भीषण दुष्काळाला शेतकरी तसेच सामान्य नागरिकांना सामोरे जावे लागत आहे. पावसाअभावी शेतकऱ्यांच्या हाताशी आलेले पीक पूर्णपणे करपून गेले आहे. मराठवाड्याच्या ग्रामीण भागात मैलोन मैल फक्त वाळलेली शेती दिसत असून नद्यांनी देखील आता आटण्यास सुरुवात केली आहे. परिसरातील जलस्त्रोत कोरडे पडू लागले आहेत. विहिरी आणि शेततळ्यांनी तळ गाठल्यामुळे पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न तर बिकट झालाच आहे, परंतु त्यासोबतच शेतकऱ्यांसमोर आपल्या मूक्या प्राण्यांना आणि जनावरांना जगवायचे कसे, असा मोठा प्रश्न उभा राहिला आहे.

मराठवाड्यात सध्या पाण्यासोबतच जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्न अत्यंत भीषण होत चालल्याचे चित्र पाहायला मिळत आहे. 28 सप्टेंबर 2026 रोजीच्या कृषी पंचनामा अहवालानुसार, मराठवाड्यात एकूण 31 लाख 22 हजार 256 मेट्रिक टन चारा उपलब्ध आहे. या अहवालात जिल्हानिहाय उपलब्ध चाऱ्याचा साठा सुमारे 76 ते 179 दिवस पुरेल, अशी नोंद करण्यात आली आहे. त्यामुळे काही जिल्ह्यांमध्ये चाऱ्याची परिस्थिती तूर्तास समाधानकारक असली, तरी अनेक भागांत आगामी काळातील चाऱ्याच्या उपलब्धतेचा प्रश्न अत्यंत गंभीर रूप धारण करू शकतो, असे स्पष्ट होत आहे. (Marathwada Drought) Marathwada fodder availability

दुष्काळ आणि पिकांच्या मोठ्या प्रमाणावर झालेल्या नुकसानीच्या पार्श्वभूमीवर मराठवाड्यात सध्या युद्धपातळीवर पंचनाम्यांची प्रक्रिया सुरू आहे. 3 ऑक्टोबर 2026 रोजी पूर्ण झालेल्या पंचनाम्यांच्या अहवालानुसार, मराठवाड्यात एकूण 8,823 बाधित गावांपैकी आतापर्यंत 3,586 गावांचे पंचनामे पूर्ण झाले आहेत. याचा अर्थ असा की, एकूण बाधित गावांपैकी तब्बल 43.56 टक्के गावांमध्ये नुकसानीची पाहणी आणि पंचनाम्याची प्रक्रिया पूर्ण झाली आहे. परंतु, अजूनही अनेक गावे या प्रक्रियेच्या प्रतीक्षेत आहेत. Marathwada fodder availability संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.

मराठवाड्यात जिल्हानिहाय चारा साठा आणि त्याची उपलब्धता – Marathwada fodder availability

कृषी विभागाच्या अहवालानुसार मराठवाड्यातील वेगवेगळ्या जिल्ह्यांमध्ये चाऱ्याची स्थिती भिन्न आहे. कुठे जनावरांना पुरेल इतका मोठा साठा आहे, तर कुठे मोजक्याच दिवसांचा चारा उरला आहे. खालीलप्रमाणे जिल्हानिहाय चारा साठ्याची स्थिती आहे: Marathwada fodder availability संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.

• छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा: या जिल्ह्यात सर्वाधिक चारा उपलब्ध नसला, तरी मोठ्या प्रमाणात चारा शिल्लक आहे. छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यात 6 लाख 3 हजार 92 मेट्रिक टन चारा उपलब्ध असून हा साठा सुमारे 175 दिवस पुरेल, अशी नोंद अहवालात करण्यात आली आहे.
• जालना जिल्हा: जालना जिल्ह्यातून चिंतेची बातमी समोर येत असून येथे 2 लाख 49 हजार 96 मेट्रिक टन चारा उपलब्ध आहे. मात्र, जिल्हानिहाय तुलना करता हा साठा मराठवाड्यात सर्वात कमी कालावधीसाठी पुरणार आहे. जालन्यातील उपलब्ध चारा केवळ सुमारे 76 दिवस पुरेल, अशी माहिती समोर आली आहे.
• परभणी जिल्हा: परभणी जिल्ह्यात 2 लाख 29 हजार 163 मेट्रिक टन चारा उपलब्ध असून तो जनावरांना सुमारे 101 दिवस पुरेल.
• बीड जिल्हा: बीड जिल्ह्यात प्रशासकीय अहवालानुसार 3 लाख 37 हजार 758 मेट्रिक टन चारा उपलब्ध आहे. हा साठा जनावरांसाठी सुमारे 87 दिवस पुरेल असे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
• नांदेड जिल्हा: मराठवाड्यात सर्वाधिक चारा जर कुठल्या जिल्ह्यात उपलब्ध असेल तर तो नांदेडमध्ये आहे. नांदेड जिल्ह्यात तब्बल 8 लाख 4 हजार 168 मेट्रिक टन चारा उपलब्ध आहे, आणि हा साठा जनावरांना सुमारे 174 दिवस पुरेल.
• हिंगोली जिल्हा: हिंगोली जिल्ह्यात 2 लाख 44 हजार 366 मेट्रिक टन चारा उपलब्ध असून हा साठा सुमारे 138 दिवस पुरेल, असे अहवालात नमूद आहे.
• लातूर जिल्हा: लातूरमध्ये दुष्कामी परिस्थिती असताना 2 लाख 53 हजार 477 मेट्रिक टन चारा उपलब्ध आहे, जो जनावरांना सुमारे 110 दिवस पुरेल.
• धाराशिव जिल्हा: धाराशिव जिल्ह्यात मराठवाड्यातील सर्वाधिक दिवसांचा चारा उपलब्ध आहे. येथे 4 लाख 39 हजार 520 मेट्रिक टन चारा उपलब्ध असून हा साठा सर्वाधिक 179 दिवस पुरेल, असे अहवालातून स्पष्ट झाले आहे.

चारा व्यवस्थापनाचे मोठे आणि गंभीर आव्हान – Marathwada fodder availability

अहवालातील एकूण आकडेवारी पाहिली तर मराठवाड्यात सध्या एकूण 31 लाख 22 हजार 256 मेट्रिक टन चारा उपलब्ध असल्याचे दिसून येते. मात्र, या उपलब्धतेमध्ये जिल्ह्या-जिल्ह्यांमध्ये खूप मोठी तफावत आहे. एका बाजूला धाराशिवमध्ये हा चारा साठा तब्बल 179 दिवस पुरू शकतो, तर दुसऱ्या बाजूला जालना जिल्ह्यात हाच साठा केवळ 76 दिवस पुरेल, अशी अत्यंत चिंताजनक नोंद आहे.

त्यामुळे या भीषण दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर पिण्याच्या पाण्याबरोबरच आता जनावरांच्या चाऱ्याच्या योग्य उपलब्धतेवर आणि नियोजनावर लक्ष केंद्रित करणे अत्यंत गरजेचे ठरत आहे. विशेष करून ज्या जिल्ह्यांमध्ये चाऱ्याचा साठा खूप कमी दिवसांचा आहे, त्या भागांमध्ये आगामी काळात गंभीर स्वरूपाचे चारा व्यवस्थापनाचे आव्हान निर्माण होण्याची शक्यता या आकडेवारीवरून स्पष्टपणे दिसून येत आहे. Marathwada fodder availability

8,233 बाधित गावांपैकी 43.56 टक्के पंचनामे पूर्ण

मिळालेल्या अधिकृत माहितीनुसार, 3 ऑक्टोबरपर्यंत मराठवाड्यातील एकूण बाधित गावांची संख्या 8,233 असून त्यापैकी 3,586 गावांचे पंचनामे यशस्वीरीत्या पूर्ण करण्यात आले आहेत. त्यानुसार आतापर्यंत पंचनामे पूर्ण झालेल्या गावांची एकूण टक्केवारी 43.56 टक्के इतकी झाली आहे. जिल्हानिहाय प्रगती पाहता बीडमध्ये 512, परभणीत 602, लातूरमध्ये 510, जालन्यात 500, छत्रपती संभाजीनगरमध्ये 435, धाराशिवमध्ये 422, हिंगोलीत 379 आणि नांदेडमध्ये 226 गावांचे पंचनामे पूर्ण झाले आहेत.

अतिवृष्टी किंवा दुष्काळामुळे ज्या शेतकऱ्यांच्या पिकांचं अतोनात नुकसान झालं आहे, त्या सर्व शेतकऱ्यांना शासन स्तरावरून योग्य ती मदत आणि नुकसानभरपाई मिळण्यासाठी शेतजमीन व पिकांच्या नुकसानीची पंचनामा प्रक्रिया अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. त्यामुळे आता उर्वरित बाधित गावांमध्ये लवकरात लवकर पंचनामे कधी पूर्ण होतात आणि त्यानंतर प्रत्यक्ष नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना शासकीय मदत कधी मिळणार, याकडे संपूर्ण मराठवाड्यातील बळीराजाचे डोळे लागून राहिले आहेत.