Silage Making Technology: दुष्काळी स्थितीसाठी मुरघास निर्मितीचे तंत्रज्ञान
दुष्काळी परिस्थितीत पशुधन व्यवस्थापनाचे महत्त्व – silage making technology
silage making technology संदर्भातील बदलते हवामान आणि दुष्काळी स्थितीमुळे शेतीसोबतच पशुसंवर्धनासमोर मोठे प्रश्न उभे ठाकतात. अशा कठीण काळात पाणी आणि चाऱ्याची तीव्र टंचाई निर्माण होते. दुष्काळी परिस्थितीत उपलब्ध चाऱ्याचा कार्यक्षमतेने वापर करणे अत्यंत गरजेचे असते. त्यासाठी आधुनिक कृषी-यांत्रिकीकरणाचा वापर करून गुरांचे व्यवस्थापन कसे करावे, याची माहिती असणे आवश्यक आहे. चाफ कटर, टी.एम.आर. मिक्सर, हायड्रोपोनिक्स आणि ऑटोमॅटिक वॉटरर्स यांसारख्या आधुनिक यंत्रांचा प्रभावी वापर करून पशुपालक आपल्या जनावरांचे आरोग्य टिकवून ठेवू शकतात.
अनुक्रमणिका
उष्णतेच्या लाटेमुळे आणि पाण्याच्या कमतरतेमुळे जनावरांना हिट स्ट्रोक (उष्णतेचा ताण) होतो. यामुळे जनावरांचे दूध उत्पादन घटते, पचनक्रिया मंदावते आणि गंभीर आजार होऊ शकतात. यावर मात करण्यासाठी गोठ्याचे योग्य व्यवस्थापन करणे हा एकमेव पर्याय आहे. गोठ्याच्या छतावर गवत, पऱ्हाटी किंवा ग्रीन शेडनेट टाकावे आणि छताला पांढरा रंग दिल्यास उष्णता मोठ्या प्रमाणात परावर्तित होते. तसेच, गोठ्यात पंखे आणि फॉगर्सचा वापर केल्यास गोठ्यातील तापमान ४ ते ६ अंश सेल्सिअसने कमी होण्यास मदत होते. silage making technology संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.
गोठ्यातील सूक्ष्म वातावरण नियंत्रण आणि पाणी व्यवस्थापन – silage making technology
वाढत्या तापमानात जनावरांना उष्माघात झाल्यामुळे दुग्ध उत्पादन जलद गतीने घटते. तापमान आणि आर्द्रता यांचे सुयोग्य नियोजन करण्यासाठी गोठ्यात फॉगर आणि मिस्टिंग सिस्टीमचा वापर करता येतो. स्प्रिंकलरद्वारे बारीक पाण्याचे तुषार उडवून गोठ्यातील तापमान ४ ते ८ अंश सेल्सिअसने कमी केले जाऊ शकते. मोठ्या प्रमाणावर हवा देणारे हाय-व्हॉल्यूम लो-स्पीड फॅन कमी विजेत संपूर्ण गोठ्यात हवा खेळती ठेवून जनावरांवरील ताण कमी करतात. तसेच, कडक आणि गरम जमिनीपासून गुरांना आराम देण्यासाठी गोठ्यात रबर मॅट्सचा वापर केला जातो. silage making technology संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.
दुष्काळी भागात जनावरांच्या आरोग्यासाठी पाणी व्यवस्थापन अत्यंत महत्त्वाचे आहे. एका दुभत्या गाईला दररोज १०० ते १५० लिटर पाण्याची गरज असते. जनावरांना २४ तास स्वच्छ आणि थंड पाणी उपलब्ध करून देण्यासाठी स्वयंचलित पाण्याचे नळ किंवा ऑटोमॅटिक वॉटर नेपल्स बसवून घ्यावेत. उन्हाळ्यात जनावरे रात्रीच्या वेळी जास्त पाणी पितात, त्यामुळे रात्री पाण्याच्या टाक्या भरून त्यात थोडे मीठ किंवा इलेक्ट्रोलाइट्स (ORS) मिसळल्यास जनावरांच्या शरीरातील पाण्याचे प्रमाण टिकून राहण्यास मदत होते. याशिवाय, सौर ऊर्जेवर चालणारे पंप व पाणी शुद्धीकरण यंत्रांचा वापर करून जनावरांना क्षारांचे योग्य प्रमाण असलेले पाणी उपलब्ध करून देता येते.
चारा व्यवस्थापन आणि हायड्रोपोनिक्स तंत्रज्ञान
उन्हाळ्यात पचायला जड असणारा कोरडा चारा दुपारी न देता, सकाळी लवकर किंवा रात्रीच्या वेळी द्यावा. आहारात ॲझोलाचा वापर करावा. कमी जागेमध्ये हलका, पोषक व हिरवा चारा तयार करण्यासाठी हायड्रोपोनिक्स तंत्रज्ञान अत्यंत उपयुक्त ठरते. या पद्धतीत मातीशिवाय केवळ पाण्याच्या फवाऱ्यांवर ७ ते ८ दिवसांत मका किंवा गवतापासून हिरवा चारा तयार केला जातो. १ किलो मक्यापासून ६ ते ७ किलो हिरवा चारा मिळतो. ठराविक अंतराने पाण्याचा फवारा उडविण्यासाठी टायमर आधारित यंत्रणा बसवता येते, ज्यामुळे कमी पाण्यात दररोज ताजा व पौष्टिक हिरवा चारा तयार करणे सोपे जाते.
अझोला ही प्रथिनांचा उत्तम स्रोत असलेली नेचेवर्गीय वनस्पती आहे. ही वनस्पती हवेतील नायट्रोजन खेचून घेत असल्याने पचण्यास अत्यंत हलकी असते. गाय, म्हशी, कोंबड्या, मासे आणि डुकरांसाठी हा उत्तम आहार आहे. जनावरांच्या संख्येनुसार योग्य आकाराचे उथळ पाण्याचे कुंड किंवा छोटे तलाव तयार करून त्यात अझोला वाढवता येतो. हा चारा जनावरांच्या आहारात मिसळून दिल्यास प्रथिनांची पूर्तता होण्यास मोठी मदत होते.
युरिया-गूळ प्रक्रिया आणि मुरघास निर्मितीचे तंत्रज्ञान
वाळलेला कडबा किंवा गव्हाचा भुसा पचायला जड असतो. त्यावर युरिया व गुळाची प्रक्रिया करून पचनक्षमता व पौष्टिकता वाढवता येते. पॉवर ऑपरेटेड चाफ कटरद्वारे कडब्याचे तुकडे करून त्यावर प्रक्रिया करावी. या प्रक्रियेमुळे चाऱ्यातील प्रथिनांचे प्रमाण ३ टक्क्यांवरून ८ ते १० टक्क्यांपर्यंत वाढते. वाळलेला कडक कडबा मऊ होऊन त्याची पचनक्षमता १५ ते २० टक्क्याने वाढते. १०० किलो कडबा कुट्टीसाठी ४ किलो युरिया, ४ किलो गूळ किंवा काकवी, १ किलो मीठ आणि ४० ते ५० लिटर पिण्याचे पाणी हे प्रमाण वापरावे.
ही कुट्टी एका खड्ड्यात किंवा प्लास्टिकच्या पिशव्यांमध्ये सर्व हवा बाहेर निघून जाईल अशा प्रकारे घट्ट दाबून भरावी. ही कुट्टी २१ दिवस हवाबंद करून ठेवावी लागते. हवाबंद स्थितीत सूक्ष्मजिवांच्या प्रक्रियेमुळे आंबण्याची प्रक्रिया होऊन कुट्टी पचण्यास सुलभ होते. चोवीस दिवसांनंतर हत्येचा कोपरा उघडून अमोनियाचा उग्र वास उडून दिल्यानंतर हा चारा जनावरांना खाण्यास द्यावा. मात्र, निष्काळजीपणे युरियाचे प्रमाण अधिक झाल्यास जनावरांना विषबाधा होऊ शकते, तसेच लहान पाडयांना हा चारा देऊ नये.
मुरघास निर्मितीसाठी आधुनिक यंत्रसामग्री
उपलब्ध चाऱ्यापासून सायलेज (मुरघास) तयार करून ठेवल्यास हिरव्या चाऱ्याची भासणारी कमतरता दूर होऊ शकते. यासाठी खालील यंत्रांचा प्रभावी वापर करता येतो:
- चारा कापणी यंत्र : हे यंत्र ट्रॅक्टरला जोडले जाते किंवा स्वयंचलित असते. हे यंत्र शेतातील मका, ज्वारी किंवा बाजरीचा चारा थेट कापून त्याचे १५ ते २० मिमीचे बारीक तुकडे करते.
- सायलेज बेलर : हा हायड्रोलिक सायलेज बेलर चारा उच्च दाबाखाली एकत्र दाबून त्याचे गोल किंवा चौकोनी ५० ते १०० किलो वजनाचे गठ्ठे तयार करतो. यामुळे चाऱ्यातील हवा पूर्णपणे बाहेर निघून जाते.
- सायलेज रॅपर : गठ्ठा तयार झाल्यानंतर हे मशीन त्यावर विशेष प्लास्टिक फिल्मची ४ ते ६ आवर्तने घट्ट गुंडाळते, ज्यामुळे चारा पूर्णपणे हवाबंद होऊन वर्षभर टिकण्यास मदत होते.
- सायलेज बॅगिंग मशीन : ही यंत्रे चाऱ्याला मोठ्या प्लास्टिकच्या पिशव्यांमध्ये भरतात आणि हायड्रोलिक दाबाने पॅक करतात. लहान किंवा मध्यम पशुपालकांसाठी ५० किलोग्रॅमच्या पिशव्या बनवणारी छोटी बॅगिंग यंत्रे अतिशय सोईस्कर ठरतात.
– डॉ. सचिन नलावडे ९४२२३८२०४९,
सहयोगी अधिष्ठाता, डॉ. अण्णासाहेब शिंदे कृषी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी
silage making technology संदर्भातील महत्त्वाचे तपशील या वृत्तात दिले आहेत.
ANN – Accurate News Network
🟥 Truth First | Fast & Accurate Reporting
🌍 महाराष्ट्र तसेच भारत आणि जगभरातील ताज्या घडामोडी आता एका विश्वासार्ह प्लॅटफॉर्मवर.
ANN – Accurate News Network घेऊन येत आहे:
✔ Breaking News
✔ Political Updates
✔ Crime Reports
✔ Social & Viral Stories
✔ Entertainment & Sports
✔ Ground Reporting
✔ Live Updates
