चीन लडाखला केंद्रशासित प्रदेश म्हणून मान्यता देत नाही. लडाखमधील 28 ठिकाणांवर दावा

Ladakh border dispute संदर्भातील भारत आणि चीन दरम्यान सीमावर्ती भागावरून पुन्हा एकदा तणावाचे वातावरण निर्माण होण्याची चिन्हे दिसत आहेत. चीनने लडाखमधील तब्बल 28 ठिकाणांवर आपला हक्क सांगितला असून, भारताच्या सार्वभौमत्वावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. भारताने अलीकडेच या भागांना अधिकृतपणे नवी नावे दिली होती, ज्यावर चीनने तीव्र आक्षेप घेतला आहे. चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की, हे भाग त्यांचे आहेत आणि भारताने नावे बदलल्याने जमिनीवरील वास्तव किंवा मालकी बदलणार नाही. विशेष म्हणजे, या वादात अशा काही संवेदनशील ठिकाणांचाही समावेश आहे, जिथे 2020 मध्ये दोन्ही देशांच्या सैन्यांमध्ये रक्तरंजित संघर्ष झाला होता.

चीनची लडाखच्या केंद्रशासित प्रदेशाच्या दर्जाला नाकार – Ladakh border dispute

चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या प्रवक्त्या माओ निंग यांनी पत्रकार परिषदेत माहिती देताना सांगितले की, चीन लडाखला भारताने निर्माण केलेला केंद्रशासित प्रदेश म्हणून कधीही मान्यता देत नाही. चीनने भारताच्या या प्रशासकीय कृतीला बेकायदेशीर म्हटले असून, सीमेच्या पश्चिम बाजूचे हे सर्व भाग आपल्या मालकीचे असल्याचा दावा केला आहे. माओ यांच्या मते, भारताने या क्षेत्रांची नावे बदलली असली तरी त्यामुळे सीमेच्या पश्चिम बाजूच्या भागांवरील चीनचा दावा आणि त्यांची भूमिका बदलणार नाही. चीन नेहमीच या प्रदेशांवर आपला हक्क सांगत आला असून, भारताच्या प्रत्येक निर्णयाला आंतरराष्ट्रीय पातळीवर विरोध दर्शवण्याचा प्रयत्न करतो. Ladakh border dispute संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.

भारताने लडाखमधील 28 ठिकाणांना नावे का दिली? – Ladakh border dispute

या संपूर्ण वादाची सुरुवात 2 ऑक्टोबर रोजी झाली, जेव्हा भारताच्या गृह मंत्रालयाने लडाखमधील 28 ठिकाणे आणि भागांना अधिकृतपणे नावे दिली. भारताच्या या धोरणामागे एक मोठे भू-राजकीय कारण आहे. वर्ष 2023 मध्ये चीनने अरुणाचल प्रदेशातील अनेक भागांची स्वतःहून नावे बदलली होती आणि त्याला चिनी नावे दिली होती. चीन अरुणाचल प्रदेशचा उल्लेख ‘झांगनान’ (Zangnan) असा करतो, ज्याचा अर्थ ‘दक्षिण तिबेट’ असा होतो. चीनच्या या कुरापतींना प्रत्युत्तर म्हणून भारताने आता लडाखमधील भूभागांना अधिकृत नावे देण्याची मोहीम हाती घेतली आहे. भारतीय सरकारने स्पष्ट केले आहे की, सरकारी नकाशे, अधिकृत कागदपत्रे आणि डिजिटल रेकॉर्डवर या भागांची स्पष्ट, अचूक आणि सुसंगत नावे कायम ठेवणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. यामुळे हे भूगोलाच्या दृष्टीने संवेदनशील भाग ओळखणे आणि त्यांचे व्यवस्थापन करणे देशांतर्गत प्रशासनाला अधिक सोपे जाईल. Ladakh border dispute संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.

गोगरा आणि हॉट स्प्रिंग्ज: पूर्व लडाखमधील अतिसंवेदनशील क्षेत्र

भारताने निश्चित केलेल्या आणि नव्याने नावे दिलेल्या ठिकाणांच्या यादीमध्ये गोगरा आणि हॉट स्प्रिंग्ज सारख्या अत्यंत मोक्याच्या भागांचा समावेश आहे. हे पूर्व लडाखमधील अतिशय संवेदनशील भाग आहेत, ज्यांच्या नियंत्रणावरून भारत आणि चीनच्या सैन्यात नेहमीच तणाव राहिला आहे. भारतीय लष्कराचे जवान या कडक थंडीच्या आणि दुर्गम भागात नियमित गस्त घालतात. पूर्व लडाखमधील भारत आणि चीन यांच्यातील हा सीमावाद प्रामुख्याने मे 2020 मध्ये विकोपास गेला होता. 5 मे रोजी पॅंगोंग तलावाजवळ दोन्ही देशांच्या सैनिकांमध्ये हिंसक झडप झाली होती, ज्याने आंतरराष्ट्रीय पातळीवर मोठे वेध घेतले होते. त्यानंतर जून 2020 मध्ये गलवान खोऱ्यातही दोन्ही सैन्यांमध्ये मोठा संघर्ष झाला. या वाढत्या तणावानंतर, दोन्ही देशांनी लष्करी व कूटनीतिक पातळीवर वाटाघाटी सुरू केल्या, ज्यानंतर 2022 पासून काही ठराविक टप्प्यांवर सैन्य मागे घेण्याची (Disengagement) प्रक्रिया सुरू झाली.

गलवान खोऱ्यातील हिंसक संघर्ष आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमी

जून 2020 मधील लडाखच्या गलवान खोऱ्यातील सीमावादावरून झालेला संघर्ष हा गेल्या काही दशकांतील भारत-चीन संबंधांमधील सर्वात काळा अध्याय मानला जातो. भारताच्या अधिकृत माहितीनुसार, 6 जून रोजी दोन्ही देशांच्या वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांमध्ये प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषा (LAC) लगत सैन्य मागे घेण्याबाबत सहमती झाली होती. मात्र, 15 जून 2020 च्या रात्री चीनने केलेल्या कुटिल कारस्थानामुळे परिस्थिती पुन्हा बिघडली आणि हिंसक संघर्ष उफाळून आला. या संघर्षात दोन्ही बाजूंच्या सैनिकांमध्ये दगड, खिळे लावलेल्या काठ्या आणि लोखंडी रॉडने हाणामारी झाली. या भीषण संघर्षात भारताचे 20 सैनिक वीरगती प्राप्त झाले (शहीद झाले), ज्या संपूर्ण देशासाठी अत्यंत दुर्दैवी घटना होती. या घटनेनंतर भारतासह जगभरातून चीनविरोधात तीव्र संताप व्यक्त करण्यात आला. भारताच्या आक्रमक पवित्र्यामुळे आणि जागतिक दबावामुळे चीनला अखेर फेब्रूर्वारी 2021 मध्ये आपल्या बाजूच्या हानीची कबुली द्यावी लागली. चीनने उशीर करून का होईना, या संघर्षात आपल्या चार सैनिकांचा मृत्यू झाल्याची अधिकृत माहिती जगजाहीर केली होती. सध्या जरी सीमावर्ती भागात काही ठिकाणी सैन्य मागे घेण्यात आले असले, तरी चीनकडून वारंवार अशा प्रकारची निवेदने देऊन सीमावर्ती भागात तणाव कायम ठेवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. भारतानेही चीनच्या या दाव्यांना स्पष्ट शब्दांत फेटाळून लावले असून आपल्या सार्वभौमत्वाशी तडजोड केली जाणार नाही, असा संदेश दिला आहे.