मुंबई | प्रतिनिधी
येत्या काही वर्षांत भारतासमोर एक वेगळेच आव्हान उभे राहू शकते. घरातील नळ दुरुस्त करणारा प्लंबर किंवा विद्युत बिघाड दूर करणारा इलेक्ट्रिशियन शोधणे कठीण होईल, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे. एका बाजूला लाखो सुशिक्षित बेरोजगार तर दुसऱ्या बाजूला कुशल तांत्रिक कामगारांची कमतरता, अशा विरोधाभासी परिस्थितीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.
भारतातून कुशल कामगारांना परदेशी मागणी
कॅनडास्थित संशोधन संस्था ‘पाईनट्री’चे संस्थापक रितेश जैन यांनी सोशल मीडियावरील एका पोस्टमध्ये हा मुद्दा मांडला आहे. त्यांच्या मते, भारतात इंजिनिअर्स आणि पदवीधरांची संख्या वाढत असली तरी प्लंबर, इलेक्ट्रिशियन, सुतार, ड्रायव्हर आणि इतर तांत्रिक कामगारांची उपलब्धता भविष्यात मोठ्या प्रमाणावर कमी होऊ शकते.
युरोप, अमेरिका आणि इतर विकसित देशांमध्ये वृद्धांची संख्या वाढत असून तरुण मनुष्यबळाची कमतरता निर्माण होत आहे. त्यामुळे हे देश भारतीय कुशल कामगारांना मोठ्या प्रमाणावर आकर्षित करत आहेत.
जागतिक बाजारपेठेत भारतीय कौशल्याला मागणी
अहवालानुसार, युरोपमधील सुमारे 75 टक्के कंपन्यांना कुशल कामगार शोधण्यात अडचणी येत आहेत. जर्मनीसारख्या औद्योगिक देशातही ही समस्या गंभीर बनली आहे.
सध्या जगभरात कार्यालयीन नोकऱ्या करणाऱ्यांची संख्या वाढत असताना प्रत्यक्ष तांत्रिक आणि हाताच्या कौशल्यावर आधारित कामगारांची कमतरता जाणवत आहे. त्यामुळे भारतीय प्लंबर, इलेक्ट्रिशियन, तंत्रज्ञ आणि केअरगिव्हर्स यांना परदेशात मोठ्या प्रमाणावर संधी उपलब्ध होत आहेत.
भारतासाठी धोक्याची घंटा?
तज्ज्ञांच्या मते, पुढील काही वर्षांत भारतातील मोठ्या प्रमाणातील कुशल कामगार परदेशात स्थलांतरित झाल्यास देशांतर्गत सेवांवर परिणाम होऊ शकतो.
यामध्ये विशेषतः:
- प्लंबर, इलेक्ट्रिशियन आणि सुतारांची टंचाई
- ड्रायव्हर्स आणि तांत्रिक कर्मचाऱ्यांची कमतरता
- परिचारिका आणि केअरगिव्हर्सचे परदेशात स्थलांतर
- स्थानिक सेवांच्या खर्चात वाढ
अशा समस्यांचा सामना करावा लागू शकतो.
पदव्या आहेत, पण रोजगार कुठे?
भारतात दरवर्षी लाखो युवक पदवीधर होत असले तरी त्यांना त्यांच्या शिक्षणानुसार नोकऱ्या मिळत नसल्याची परिस्थिती आहे. विविध अहवालांनुसार सुशिक्षित तरुणांमधील बेरोजगारीचा दर चिंताजनक आहे.
तज्ज्ञांचे मत आहे की, केवळ पदवीपेक्षा तांत्रिक कौशल्यांना अधिक महत्त्व देण्याची गरज आहे. कारण भविष्यात रोजगाराच्या संधी मोठ्या प्रमाणावर स्किल-आधारित क्षेत्रांमध्ये निर्माण होणार आहेत.
कौशल्य विकासावर भर देण्याची गरज
तज्ज्ञांच्या मते, भारताने स्किल डेव्हलपमेंट, आयटीआय शिक्षण, तांत्रिक प्रशिक्षण आणि व्यावसायिक अभ्यासक्रमांना अधिक प्रोत्साहन दिले पाहिजे. अन्यथा एका बाजूला बेरोजगार पदवीधरांची संख्या वाढेल आणि दुसऱ्या बाजूला आवश्यक सेवांसाठी कुशल मनुष्यबळाची कमतरता निर्माण होईल.
निष्कर्ष
भारतासाठी ही केवळ रोजगाराची नव्हे तर कौशल्य व्यवस्थापनाची मोठी परीक्षा ठरणार आहे. जागतिक बाजारपेठेत भारतीय कामगारांची मागणी वाढत असताना देशांतर्गत गरजाही पूर्ण राहतील यासाठी आतापासूनच नियोजन करणे आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
