Plastic Notes: मोठी आनंदवार्ता! 10 आणि 20 रुपयांच्या प्लास्टिक नोटा लवकरच तुमच्या खिशात, फिल्ड ट्रायलला RBI ची मंजूरी
rbi plastic notes trial संदर्भातील भारतातील चलनाविषयी एक अत्यंत महत्त्वाची आणि दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेकडून (RBI) देशात प्लास्टिकच्या नोटांच्या वापरासाठी मोठी तयारी सुरू करण्यात आली आहे. केंद्र सरकारने संसदेत दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, लवकरच देशात 10 रुपये आणि 20 रुपयांच्या प्लास्टिक नोटा बाजारात उतरवल्या जाणार असून त्यांच्या फिल्ड ट्रायलला (Field Trial) मंजुरी देण्यात आली आहे. या निर्णयामुळे भारतीय चलनात एक नवा आणि ऐतिहासिक बदल पाहायला मिळणार आहे.
अनुक्रमणिका
१० आणि २० रुपयांच्या १०० कोटी नोटांची होणार छपाई – rbi plastic notes trial
केंद्रातील मोदी सरकारने संसदेत प्लास्टिक नोटांसंदर्भात अत्यंत महत्त्वाची माहिती सादर केली. राज्यसभेत एका लिखित प्रश्नाला उत्तर देताना केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारमण यांनी स्पष्ट केले की, १० रुपये आणि २० रुपयांच्या १ अब्ज म्हणजे १०० कोटी पॉलिमर बँकनोट्स छापण्याच्या प्रस्तावाला मंजुरी देण्यात आली आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या केंद्रीय बोर्डाच्या शिफारशीनुसार, RBI अधिनियम, 1934 चे कलम 25 अंतर्गत या प्रस्तावाला मंजुरी प्रदान करण्यात आली आहे. rbi plastic notes trial संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.
या योजनेंतर्गत सुरुवातीला १० रुपये मूल्याच्या १०० कोटी आणि २० रुपये मूल्याच्या १०० कोटी पॉलिमर नोटा तयार केल्या जातील. या नोटांचे थेट बाजारात फिल्ड ट्रायल घेतले जाईल, ज्यामुळे या नोटांचा दैनंदिन व्यवहारातील वापर, त्यांची टिकाऊ क्षमता आणि इतर तांत्रिक बाबी अभ्यासता येतील. rbi plastic notes trial संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.
कागदी नोटा लगेच बंद होणार का? जुन्या नोटांचे काय होणार? – rbi plastic notes trial
प्लास्टिक नोटा बाजारात येणार असल्याचे समजताच नागरिकांमध्ये जुन्या कागदी नोटांबद्दल शंका उपस्थित होत आहेत. मात्र, सरकारने यावर स्पष्टीकरण दिले आहे. बाजारात प्लास्टिक नोटा आल्या तरी कागदी नोटा अचानक वा लागलीच मागे घेतल्या जाणार नाहीत. प्लास्टिक आणि कागदी नोटा दोन्ही एकाच वेळी व्यवहारात राहतील. त्यामुळे नागरिकांना कोणत्याही प्रकारच्या नोटा बदलाची (Currency Exchange) कसरत करावी लागणार नाही.
सध्या नोटा छपाईची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात पोहोचली आहे. तथापि, या प्लास्टिक नोटा नेमक्या कोणत्या तारखेपासून नागरिकांच्या हातात किंवा बाजारात उपलब्ध होतील, याची अधिकृत तारीख केंद्र सरकार अथवा रिझर्व्ह बँकेने अद्याप जाहीर केलेली नाही.
पॉलिमर नोटांचे वैशिष्ट्य आणि तंत्रज्ञान
सर्वसामान्य प्लास्टिक आणि नोटांसाठी वापरले जाणारे पॉलिमर यात मोठा फरक असतो. या नोटा तयार करण्यासाठी बायॲक्सियली ओरिएंटेड पॉलिप्रॉपिलीन (Biaxially Oriented Polypropylene – BOPP) या विशेष घटकाचा वापर केला जातो. या पॉलिमर शीटची निर्मिती आणि मिळकत अत्यंत क्लिष्ट असल्याने बनावट नोटा (Fake Currency) तयार करणे जवळजवळ अशक्य मानले जाते.
या प्लास्टिक किंवा पॉलिमर नोटांचे अनेक मोठे फायदे आहेत:
- दीर्घ आयुष्य: या नोटा सामान्य कागदी नोटांच्या तुलनेत २.५ ते ४ पट अधिक काळ टिकतात. काही तज्ज्ञांच्या मते त्यांचे आयुष्य ६ पट अधिक असते.
- प्रतिकारक्षमता: या नोटा पाणी, घाम, तेल किंवा धुळीमुळे खराब होत नाहीत. तसेच त्या सहजासहजी फाटत नाहीत.
- स्वच्छता: दैनंदिन वापरात या नोटा मैला होत नाहीत आणि दीर्घकाळ चांगल्या स्थितीत राहतात.
छपाईचा खर्च आणि दीर्घकालीन बचत
रिझर्व्ह बँकेच्या आकडेवारीनुसार, गेल्या वर्षी आरबीआयने ८,२७० कोटी नवीन कागदी नोटा बाजारात आणल्या होत्या, तर खराब झालेल्या ६,२१३ कोटी जुन्या नोटा नष्ट कराव्या लागल्या होत्या. कागदी नोटा लवकर खराब होत असल्याने त्यांची वारंवार छपाई करावी लागते, ज्यावर मोठा खर्च होतो.
प्लास्टिक नोटांच्या निर्मितीसाठी सुरुवातीला तीन हजार कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली आहे. कागदी नोटांच्या तुलनेत प्लास्टिक नोटांच्या छपाईचा खर्च सुमारे ३०% ते ६०% अधिक असतो. मात्र, त्यांचे आयुष्यमान कागदी नोटांपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त असल्याने दीर्घकाळात सरकारचा नोट छपाईचा कोट्यवधी रुपयांचा खर्च वाचणार आहे.
जगातील ६० देशांमध्ये प्लास्टिक नोटांचा वापर
भारतीय चलनात प्लास्टिक नोटांचा वापर सुरु होणार असला तरी जागतिक स्तरावर हा प्रयोग नवीन नाही. सध्या जगभरातील सुमारे ६० देशांमध्ये प्लास्टिक नोटा यशस्वीपणे व्यवहारात वापरल्या जात आहेत.
यात प्रामुख्याने खालील देशांचा समावेश आहे:
- ऑस्ट्रेलिया: १९८८ मध्ये जगात सर्वप्रथम १० डॉलरची प्लास्टिक नोट ऑस्ट्रेलियाने जारी केली होती.
- इतर आशियाई देश: सिंगापूर, इंडोनेशिया, थायलंड आणि मलेशिया या देशांमध्ये पॉलिमर नोटा चलनात आहेत.
- युरोप आणि अमेरिका: युरोपमध्ये रोमानियाने १९९८ मध्ये पहिल्यांदा प्लास्टिक नोट आणली. कॅनडामध्ये २०११ पासून पॉलिमर नोटा वापरात आहेत. अमेरिकेत डॉलर पूर्णपणे प्लास्टिकचा नसला तरी काही नोटांमध्ये कॉटन-लिननच्या मिश्रणाचा वापर केला जातो.
आता रिझर्व्ह बँकेच्या या निर्णयानंतर भारतदेखील जगातील आधुनिक आणि टिकाऊ चलन वापरणाऱ्या प्रगत राष्ट्रांच्या यादीत समाविष्ट होणार आहे. १० आणि २० रुपयांच्या या नव्या प्लास्टिक नोटांमुळे सामान्य नागरिकांचा दैनंदिन व्यवहार अधिक सोपा आणि सुरक्षित होणार आहे.
rbi plastic notes trial संदर्भातील महत्त्वाचे तपशील या वृत्तात दिले आहेत.
ANN – Accurate News Network
🟥 Truth First | Fast & Accurate Reporting
🌍 महाराष्ट्र तसेच भारत आणि जगभरातील ताज्या घडामोडी आता एका विश्वासार्ह प्लॅटफॉर्मवर.
ANN – Accurate News Network घेऊन येत आहे:
✔ Breaking News
✔ Political Updates
✔ Crime Reports
✔ Social & Viral Stories
✔ Entertainment & Sports
✔ Ground Reporting
✔ Live Updates
