देशातील वीज संकट अधिक गडद! 9 राज्यांकडून अतिरिक्त विजेची मागणी, रात्री अंधार पसरणार का? अहवालातून धक्कादायक माहिती समोर
Country Electricity power crisis : गेल्या काही महिन्यांपासून भारतात पेट्रोल, डिझेल आणि गॅसचा तुटवडा सातत्याने चर्चेत राहिला आहे. परंतु, आता वर्षाच्या शेवटच्या तिमाहीत देशाला एका गंभीर वीज संकटाचा सामना करावा लागत असल्याचे समोर येत आहे. देशातील वाढती वीज मागणी आणि पुरवठा यामधील वाढती तफावत यामुळे अनेक राज्यांनी चिंता व्यक्त केली असून केंद्र सरकारकडे अतिरिक्त विजेची मागणी केली आहे. कोळशावर आधारित वीज निर्मितीमध्ये वाढ करूनही, देशाचा एकूण वीजपुरवठा सध्याची वाढती मागणी पूर्ण करण्यासाठी अपुरा पडत असल्याचे दिसत आहे. एका नवीन अहवालानुसार, सप्टेंबर २०२६ मध्ये भारतातील विजेचा तुटवडा वाढून थेट ५६० दशलक्ष युनिट्स (५६० दशलक्ष kWh) इतका झाला आहे. ऑगस्ट २०२३ नंतर देशाने पाहिलेले हे सर्वात मोठे वीज संकट मानले जात आहे.
अनुक्रमणिका
सध्या देशातील विविध भागांमध्ये विजेचा लपंडाव आणि तुटवड्याची समस्या तीव्र होत चालली आहे. वाढत्या उन्हाळ्यामुळे आणि इतर कारणांमुळे विजेच्या मागणीत प्रचंड वाढ झाली आहे, ज्यामुळे यंत्रणेवर ताण येत आहे. विशेषतः रात्रीच्या वेळी विजेची मागणी शिगेला पोहोचत असल्याने राज्यांसमोर मोठे आव्हान उभे ठाकले आहे. वीज पुरवठा अखंडित राखण्यासाठी आता प्रशासकीय पातळीवर विविध उपाययोजनांवर विचार केला जात आहे. power crisis संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.
कोणत्या राज्यांमध्ये जाणवतोय विजेचा तीव्र तुटवडा? – power crisis
भारतातील अनेक प्रमुख राज्यांमध्ये सध्या विजेचा मोठा तुटवडा जाणवत आहे. यामध्ये राजस्थान, गुजरात, महाराष्ट्र, तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश, पश्चिम बंगाल, उत्तर प्रदेश, छत्तीसगड आणि दिल्ली या प्रमुख राज्यांचा समावेश आहे. या राज्यांमध्ये विजेची वाढती मागणी आणि उपलब्ध पुरवठा यामध्ये मोठी तफावत निर्माण झाली आहे. power crisis संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.
परिणामी, या सर्व राज्यांनी आपली वीज गरज भागवण्यासाठी आणि नागरिकांना तसेच उद्योगधंद्यांना सुरळीत पुरवठा करण्यासाठी केंद्र सरकारकडे अतिरिक्त विजेची मागणी नोंदवली आहे. ही सर्व राज्ये, विशेष करून रात्रीच्या वेळी होणारा वीज तुटवडा टाळण्यासाठी आणि वीज खंडित होण्याची शक्यता दूर करण्यासाठी तात्काळ स्वरूपात अतिरिक्त व्यवस्था करत आहेत. औद्योगिक आणि कृषी क्षेत्रालाही याचा फटका बसू नये, यासाठी राज्य सरकारांकडून प्रयत्न सुरू आहेत.
देशात अचानक विजेचा तुटवडा का निर्माण होत आहे? – power crisis
देशांतर्गत निर्माण झालेल्या या भीषण वीज संकटामागे अनेक महत्त्वाची कारणे आहेत. यामध्ये प्रामुख्याने कमी पाऊस हे एक मोठे कारण मानले जात आहे. अपुऱ्या पावसामुळे जलविद्युत प्रकल्पांमधील वीज उत्पादनात मोठी घट झाली आहे, ज्यामुळे एकूण वीज पुरवठ्यावर विपरीत परिणाम झाला आहे.
दुसऱ्या बाजूला, मागणी पूर्ण करण्यासाठी कोळशावर आधारित वीज निर्मिती वाढवण्यात आली असून, सप्टेंबर महिन्यात यात १३.३ टक्के वाढ नोंदवण्यात आली आहे. तथापि, कोळशाचा मर्यादित साठा आणि देशातील वीज प्रकल्पांमध्ये सुरू असलेली नियमित देखभालीची कामे यामुळे वाढती मागणी पूर्ण करणे अत्यंत कठीण झाले आहे.
ग्रिड इंडियाच्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, भारतातील सुमारे ४७ टक्के कोळशावर चालणाऱ्या वीज प्रकल्पांमध्ये कोळशाचा साठा धोक्याच्या पातळीपर्यंत खाली आला होता. या प्रकल्पांकडे त्यांच्या नियोजित कोळशाच्या गरजेच्या एक चतुर्थांशपेक्षाही कमी साठा शिल्लक होता. तसेच, या वर्षी हवामानाचा पॅटर्न अत्यंत अस्थिर राहिला आहे. नेहमीपेक्षा जास्त आणि दीर्घकाळ राहिलेल्या उष्ण हवामानामुळे घराघरांमध्ये कुलर आणि एअर कंडिशनरचा (AC) वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला, ज्यामुळे विजेचा वापर अचानक वाढला. याशिवाय, शेतीसाठी आणि सिंचना үшін विजेची मागणी कायमस्वरूपी उच्च पातळीवर राहिली.
वीज संकटावर मात करण्यासाठी केंद्र आणि राज्य सरकारचे नियोजन
देशासमोर उभे ठाकलेले हे वीज संकट दूर करण्यासाठी केंद्र सरकार आणि विविध राज्यांची सरकारे सतर्क झाली असून वीज उपलब्धता वाढवण्यासाठी अनेक महत्त्वाची पावले उचलली जात आहेत. केंद्र सरकारकडून ज्या राज्यांना तुटवड्याचा सामना करावा लागत आहे, त्यांना शक्य तेथून वीज पुरवठा करण्याचा निरंतर प्रयत्न केला जात आहे.
या धोरणाचा एक भाग म्हणून, देशांतर्गत कोळशाचे उत्पादन युद्धपातळीवर वाढवले जात आहे जेणेकरून औष्णिक वीज प्रकल्पांना कोळशाची कमतरता भासणार नाही. याशिवाय, भविष्यातील अशा प्रकारच्या संकटांपासून दिलासा मिळवण्यासाठी सौरऊर्जेवर चालणाऱ्या बॅटरी स्टोरेज (Solar Battery Storage) प्रकल्पांचा विस्तार केला जात आहे, जेणेकरून नूतनीकरणीय ऊर्जेचा साठा करून ऐन वेळी वापरता येईल.
सामान्य लोकांवर आणि अर्थव्यवस्थेवर होणारा संभाव्य परिणाम
जर आगामी काळात विजेची मागणी आणि प्रत्यक्ष पुरवठा यांच्यातील ही तफावत अशीच कायम राहिली, तर देशातील काही भागांमधील लोकांना आगामी काळात वीजपुरवठा खंडित होण्याच्या (Power Cuts) समस्येचा सामना करावा लागू शकतो. वारंवार वीज गेल्यामुळे सामान्य जनजीवन विस्कळीत होण्याचा धोका आहे.
तसेच, वीज तुटवड्याच्या काळात इतर स्रोतांकडून किंवा खुल्या बाजारातून अधिक दर देऊन महागडी वीज खरेदी करावी लागल्यास, वीज वितरण कंपन्यांचा खर्च वाढू शकतो. या वाढलेल्या खर्चामुळे वीज कंपन्यांच्या आर्थिक स्थितीवर आणि एकूणच वीज पुरवठा साखळीवर नकारात्मक परिणाम होण्याची दाट शक्यता वर्तवली जात आहे. हालांकि, यामुळे प्रत्येक राज्यामध्ये तात्काळ विजेच्या दरात वाढ होईलच असे नाही, परंतु कंपन्यांच्या आर्थिक ताळेबंदवर याचा ताण येऊ शकतो.
power crisis संदर्भातील महत्त्वाचे तपशील या वृत्तात दिले आहेत.
ANN – Accurate News Network
🟥 Truth First | Fast & Accurate Reporting
🌍 महाराष्ट्र तसेच भारत आणि जगभरातील ताज्या घडामोडी आता एका विश्वासार्ह प्लॅटफॉर्मवर.
ANN – Accurate News Network घेऊन येत आहे:
✔ Breaking News
✔ Political Updates
✔ Crime Reports
✔ Social & Viral Stories
✔ Entertainment & Sports
✔ Ground Reporting
✔ Live Updates
