चीननंतर आता भारत स्वत:चा जागतिक मोबाईल ब्रँड बनवणार ?,स्वीडीश उद्योजकाने वर्तवले भविष्य…

global mobile brand संदर्भातील जगातील प्रत्येक विकसित देशाने मोठ्या प्रमाणावर ग्राहक उपयोगी इलेक्ट्रॉनिक्सचे उत्पादन करत स्वतःचे जागतिक दर्जाचे ब्रँड निर्माण केले आहेत. जपान, कोरिया आणि चीनने या क्षेत्रात अभूतपूर्व यश मिळवले आहे. चीनमध्ये जवळपास एक दशक राहिल्यामुळे ही संपूर्ण औद्योगिक प्रक्रिया जवळून पाहण्याचा अनुभव मिळाला आहे. आता या मालिकेत पुढचा महत्त्वाचा क्रमांक भारताचा आहे.

आज भारत जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा स्मार्टफोन उत्पादक देश बनला आहे. जगातील सर्वात मोठी युवा लोकसंख्या आणि अत्यंत सक्षम सॉफ्टवेअर कौशल्यसंपन्न मनुष्यबळ आज भारताकडे उपलब्ध आहे. मात्र, इतके असूनही अद्याप भारताचा स्वतःचा असा जागतिक ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्स ब्रँड अस्तित्वात नाही. परंतु, हे चित्र आता लवकरच बदलणार असून, हा बदल कधी आणि कशा प्रकारे घडणार हाच सध्याचा कळीचा मुद्दा आहे. global mobile brand

संशोधन आणि विकासाचे (R&D) महत्त्व – global mobile brand

या संपूर्ण बदलाचे एकमेव उत्तर म्हणजे संशोधन आणि विकास (R&D) हे होय. खऱ्या अर्थाने संशोधन आणि विकास म्हणजे उत्पादनाची रचना, अभियांत्रिकी आणि त्यात सातत्याने सुधारणा करण्याची अंतर्गत क्षमता असणे होय. याच तांत्रिक बाबी एखाद्या कंपनीला दीर्घकाळ बाजारात टिकवून ठेवतात. मोबाईल निर्मिती क्षेत्रातील ‘Nothing’ या कंपनीने ही क्षमता यशस्वीपणे निर्माण केली आहे आणि ती जगभरातील लाखो ग्राहकांपर्यंत पोहोचवली आहे. आता हीच क्षमता भारतात आणून ती शंभरपट वाढवण्याची सुवर्णसंधी उपलब्ध झाली आहे. global mobile brand संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे. global mobile brand

या विषयावर भाष्य करणारे उद्योजक स्वीडिश नागरिक आहेत. त्यांनी चीनमध्ये आठ वर्षे घालवली आहेत आणि लंडनमधून आपली कंपनी चालवली आहे. हा बदल त्यांनी स्वतः प्रत्यक्ष अनुभवला असल्यामुळे यासाठी नेमके काय लागते याची त्यांना उत्तम जाण आहे. त्यांनी आधीच या प्रक्रियेतील आवश्यक त्या घटकांची उभारणी केली असून भारताचे भागीदार बनण्याची त्यांची तयारी आहे. याच उद्देशaतून ‘CMF’ ला Nothing पासून वेगळे करून एक स्वतंत्र भारतीय कंपनी बनवण्यात येत आहे. ही एक भारतीय बहुसंख्य मालकीची, भारतात मुख्यालय असलेली आणि स्वतःची टीम व R&D असलेली कंपनी असेल. यामध्ये Nothing एक भागधारक आणि भागीदार म्हणून कायम राहील, तर CMF ही पूर्णपणे भारतीय कंपनी म्हणून कार्य करेल. global mobile brand संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.

इतिहास आणि भूतकाळातील धडे – global mobile brand

जर आपण २०१५ च्या काळाकडे मागे वळून पाहिले, तर लक्षात येईल की त्यावेळी भारतीय ब्रँड्स देशातील जवळपास निम्मे स्मार्टफोन विकत होते. त्यातील एका ब्रँडने तर काही काळासाठी सॅमसंगपेक्षाही (Samsung) अधिक विक्री करून दाखवली होती. ती भारतीय बाजारपेठेत काहीतरी खूप मोठे घडण्याची मोठी सुरुवात वाटत होती.

परदेशी ब्रँड्सचे आगमन आणि स्थानिक ब्रँड्सची पीछेहाट

परंतु, अपेक्षेप्रमाणे ती स्थिती फार काळ टिकली नाही. अवघ्या दोन वर्षांतच परदेशी ब्रँड्स भारतीय बाजारात उतरले आणि त्यांनी भारतीय ब्रँड्सकडे न असलेली सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजेच खरे अभियांत्रिकी कौशल्य बाजारात आणले. दरवर्षी अधिक चांगला फोन, नवीन आणि अत्याधुनिक कॅमेरा प्रणाली, अधिक प्रभावी सॉफ्टवेअर समाकलन आणि उत्तम डिझाइन ग्राहकांना मिळू लागले. याउलट, अनेक स्थानिक ब्रँड केवळ तयार डिझाइन आयात करून त्यावर मागील कव्हर आणि स्वतःचा लोगो बदलून विकत होते. परिणामी, २०२५ पर्यंत एकेकाळी बाजारपेठेत आघाडीवर असलेल्या या भारतीय ब्रँड्सचा हिस्सा १% पेक्षाही कमी उरला.

आज पुन्हा एकदा भारतीय बाजारात एक नवीन संधी निर्माण झाली असून अनेक नवीन ब्रँड्स त्यात प्रवेश करत आहेत. मात्र, २०१५ च्या अनुभवाने दिलेला सर्वात मोठा धडा असा आहे की, खरी कसोटी ही स्पर्धा सुरू झाल्यावर येते. जेव्हा संधीची खिडकी बंद होते, तेव्हा केवळ उत्कृष्ट उत्पादनच टिकून राहते. अशा वेळी उत्तम अभियांत्रिकी कौशल्य असलेला फोनच बाजारात टिकतो आणि जिंकतो.

खरे R&D म्हणजे नेमके काय? global mobile brand

आजकाल अनेक ब्रँड्स स्वतःला R&D आधारित असल्याचा दावा करतात, त्यामुळे नेमकी वस्तुस्थिती स्पष्ट करणे गरजेचे ठरते. खऱ्या अर्थाने R&D असण्याचे पाच प्रमुख आणि मोजता येणारे निकष आहेत:

• फोनची रचना, साहित्य, उष्णता व्यवस्थापन (Thermal Management) आणि टिकाऊपणा नेमका कोण विकसित करतो?
• कॅमेरा सेन्सरची निवड आणि इमेजिंग प्रणाली कोण तयार करते?
• ऑपरेटिंग सिस्टीम कोण लिहिते, सांभाळते आणि दीर्घकालीन सुरक्षा अद्यतनांची जबाबदारी कोण स्वीकारते?
• डिझाइन बदलल्यानंतर अँटेना पुन्हा ट्यून आणि प्रमाणित करण्याचे काम कोण करते?
• डिस्प्ले, चिपसेट आणि कॅमेरा मॉड्यूल यांसारख्या महत्त्वाच्या घटकांसाठी पुरवठादारांसोबत प्रत्यक्ष सह-अभियांत्रिकी (Co-engineering) कोण करते?

जर वरील प्रश्नांची प्रामाणिक उत्तरे “आमचा उत्पादन भागीदार” अशी असतील, तर याचा अर्थ तो ब्रँड प्रत्यक्षात केवळ तयार फोनची निवड करत आहे, त्याची अभियांत्रिकी करत नाही्यात. यात तांत्रिकदृष्ट्या काही चुकीचे नसले, तरी त्याला व्यावसायिक मर्यादा असतात. याउलट, जो ब्रँड स्वतःची R&D क्षमता स्वतःकडे ठेवतो, तोच ब्रँड खऱ्या अर्थाने नवीन उत्पादने तयार करू शकतो, गुणवत्तेशी कोणतीही तडजोड न करता उत्पादन खर्च कमी करू शकतो आणि दरवर्षी स्वतःला अधिक सक्षम बनवू शकतो.

कठीण प्रश्नांभोवती तयार होणारी परिसंस्था

सन २०१२ मध्ये फोन बनवण्यासाठी स्टॉकहोममधून शेन्झेन येथे प्रवास करावा लागला होता. त्या कालावधीत जगातील सर्वोत्तम डिस्प्ले कोरियाकडून, तर सर्वोत्तम कॅमेरा मॉड्यूल्स जपानकडून येत असत. त्या वेळी चीनमधील पुरवठादार प्रामुख्याने कमी किमतीची आणि सामान्य उत्पादने बनवत असत.

परंतु, २०२० मध्ये जेव्हा चीन सोडण्यात आला, तोपर्यंत तेथील चित्र पूर्णपणे बदलले होते. OLED पॅनेल्स, कॅमेरा मॉड्यूल्स आणि इन-डिस्प्ले फिंगरप्रिंट सेन्सर्ससारख्या अत्यंत उच्च दर्जाच्या घटकांमध्ये चीनी पुरवठादार जगातील सर्वोत्मत्तम पुरवठादारांपैकी एक बनले होते. हे बदल केवळ शासकीय धोरणांमुळे घडले नाहीत, तर तिथल्या स्मार्टफोन कंपन्यांनी मजबूत अभियांत्रिकी संघ उभारले म्हणून शक्य झाले. त्यांनी तयार सूचीतील उत्पादनांवर कधीही समाधान मानले नाही. अधिक पातळ मॉड्यूल, अधिक तेजस्वी डिस्प्ले, आणि दोन लाख वेळा फोल्ड होणारा हिंज यांसारख्या कठीण मागण्यांनी पुरवठादारांना नवीन क्षमता विकसित करण्यास भाग पाडले. परिणामी, संपूर्ण उद्योग क्षेत्राचा दर्जा उंचावला. global mobile brand

हीच खऱ्या आर अँड डी (R&D) ची खरी ताकद आहे. ती केवळ एक चांगला फोन तयार करत नाही, तर त्याभोवती संपूर्ण औद्योगिक परिसंस्था घडवते. आज भारतात विकल्या जाणाऱ्या ९९% स्मार्टफोनचे उत्पादन भारतातच होते. एका दशकभरापूर्वी ही उत्पादकता संख्या जवळपास शून्य होती. भारत सरकारने स्थानिक उत्पादनाला सर्वोच्च प्राधान्य दिले आणि सातत्याने त्याला भक्कम पाठिंबा दिला, ही एक मोठी औद्योगिक कामगिरी आहे.

उत्पादन हा केवळ पहिला टप्पा

प्रत्यक्षात उत्पादन करणे हा उद्योगाचा केवळ पहिला टप्पा आहे. यातील दुसरा महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे R&D होय. ही अशी क्षमता आहे जी पुरवठादारांसमोर अधिक कठीण आव्हाने उभी करते आणि संपूर्ण मूल्यसाखळी देशात आकर्षित करते. आज काही घटकांचे उत्पादन भारतात होत असले तरी, त्यामागील बौद्धिक संपदा (IP) मोठ्या प्रमाणावर परदेशात आहे. याचे कारण म्हणजे भारतात अद्याप कोणीही शेल्फवर उपलब्ध असलेल्या उत्पादनांपलीकडील आव्हानात्मक मागणी पुरवठादारांकडे केलेली नाही.

सध्या भारताकडे मजबूत उत्पादनाचा पाया आहे, दरवर्षी १५ कोटींपेक्षा अधिक स्मार्टफोनचा मोठा बाजार उपलब्ध आहे आणि देशाला एक जागतिक निर्यात केंद्र बनवण्याचा दृढ निर्धारही आहे. मात्र, या अभियांत्रिकी मागणीला योग्य दिशा देणारा आणि स्वतःची ओळख निर्माण करणारा ब्रँड अजूनही भारतात निर्माण होणे बाकी आहे. global mobile brand

भविष्यातील दिशा आणि सद्यस्थिती global mobile brand

Nothing ही कंपनी पुढच्या पिढीसाठी आधुनिक उत्पादने बनवण्यावर भर देते. आजच्या घडीला भारत हा या नवीन पिढीचा मुख्य केंद्रबिंदू बनला आहे. देशातील ३० वर्षांखालील कोट्यवधी तरुण पुढील पिढीचा स्मार्टफोन कसा असावा हे ठरवत आहेत. Nothing कडे यासाठी आवश्यक असलेली मूलभूत तांत्रिक क्षमता आधीच उपलब्ध आहे. Nothing OS ही कंपनीची स्वतः विकसित केलेली ऑपरेटिंग सिस्टीम आहे. कंपनी स्वतःचे कॅमेरा प्रक्रिया तंत्रज्ञान आणि वैशिष्ट्ये विकसित करते. २०२१ पासून सर्व उपकरणांसाठी वेळोवेळी अद्यतने देण्यात आली आहेत, आणि अलीकडेच तिला भारतातील सर्वोत्तम Android अनुभव म्हणून निवडले गेले आहे.

कंपनी स्वतःचे औद्योगिक डिझाइन तयार करते आणि आतापर्यंत अनेक प्रतिष्ठित Red Dot व iF पुरस्कार जिंकले आहेत. डिस्प्ले, चिपसेट आणि कॅमेरा मॉड्यूल्सच्या संदर्भात कंपनी पुरवठादारांसोबत थेट सहकार्य करते. जगभरात आणि विशेषतः भारतात Nothing ने लाखो उत्पादने यशस्वीपणे विकली आहेत. याच भक्कम पायावर CMF ची निर्मिती करण्यात आली असून, २०२५ मध्ये तो भारतातील सर्वात वेगाने वाढणारा स्मार्टफोन उप-ब्रँड म्हणून समोर आला आहे.