Sindkhed Raja : कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यातून ऐतिहासिक गरुड मूर्तीचा शोध

Garud statue Sindkhed Raja संदर्भातील सिंदखेड राजा : महाराष्ट्राच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारशात एका अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि रंजक घटनेची भर पडली आहे. बुलढाणा जिल्ह्यातील ऐतिहासिक प्रसिद्ध असलेल्या सिंदखेड राजा शहरातून एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. येथील शासकीय वाडा परिसरातील कचऱ्याच्या ढिगाजवळ आणि पत्र्याच्या शेडलगत एका अत्यंत दुर्मिळ आणि ऐतिहासिक अशा गरुड मूर्तीचा शोध लागला आहे. उपेक्षेमुळे कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यात पडलेली ही ऐतिहासिक वास्तू आता सुरक्षित हातांमध्ये पोहोचली असून, महाराष्ट्र राज्य पुरातत्त्व विभागाच्या ताब्यात ती सुपूर्द करण्यात आली आहे.

कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यातून ऐतिहासिक वारशाचा शोध – Garud statue Sindkhed Raja

सिंदखेड राजा येथील शासकीय वाडा परिसर हा ऐतिहासिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. मात्र, योग्य देखभाल आणि सुरक्षिततेच्या अभावी या परिसराची बऱ्याच वेळा दुर्दशा होत असल्याचे दिसून येते. अशाच एका दुर्दैवी स्थितीत येथील शासकीय वाडा परिसरातील कचऱ्याच्या ढिगाजवळ आणि पत्र्याच्या शेडलगत ही प्राचीन गरुड मूर्ती बेवारस स्थितीत पडून असल्याचे निदर्शनास आले. परिसराची पाहणी करत असताना इतिहासप्रेमींना हा अमूल्य ठेवा आढळून आला, ज्याने ऐतिहासिक वर्तुळात मोठी चर्चा निर्माण केली आहे. Garud statue Sindkhed Raja संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.

या ऐतिहासिक मूर्तीचे जतन व्हावे आणि तिच्या वारशाचा योग्य अभ्यास व्हावा, यासाठी स्थानिक अभ्यासक व जाणकारांनी तातडीने पावले उचलली. अखेर अथक प्रयत्नांनंतर ही मूर्ती महाराष्ट्र राज्य पुरातत्त्व विभागाच्या ताब्यात देण्यात आली असून, सध्या ती सुरक्षेच्या कारणास्तव व पर्यटकांसाठी श्रीमंत राजे लखुजीराव जाधवराव यांच्या राजवाड्यातील नगारखान्यात पाहता येईल अशा योग्य ठिकाणी ठेवण्यात आली आहे. Garud statue Sindkhed Raja संदर्भातील माहिती येथे दिली आहे.

इतिहास अभ्यासकांचे दोन वर्षांचे संशोधन आणि प्रयत्न – Garud statue Sindkhed Raja

या गरुड मूर्तीचा शोध लागण्यामागे आणि ती प्रकाशəत आणण्यामागे मोठा इतिहास लपलेला आहे. मिळालेल्या अधिकृत माहितीनुसार, सन २०२२ मध्ये इतिहास अभ्यासक व लेखक सुमित सुभाष खांदवे आणि मयुरेश अतुल खेकाळे यांनी या मूर्तीचा शोध घेण्यास सुरुवात केली होती. मागील दोन ते तीन वर्षांपासून या दोन्ही अभ्यासकांनी या मूर्तीच्या इतिहासाचा माग काढण्याचे काम अत्यंत निष्ठेने सुरू ठेवले होते.

सध्या या मूर्तीच्या मूळ स्थानाचा शोध तसेच तिच्या ऐतिहासिक संदर्भाची सखोल पडताळणी करण्याचे काम वेगाने सुरू आहे. या मूर्तीचा नेमका इतिहास काय आहे, ती कोणत्या काळातील आहे आणि सिंदखेड राजाच्या इतिहासात तिचे काय महत्त्व होते, याचा वैज्ञानिक व ऐतिहासिक दृष्टीने अभ्यास केला जात आहे. पुढील सखोल अभ्यासानंतर ही मूर्ती ज्या विभागाच्या अखत्यारीत येते, त्या विभागाकडे ती अधिकृतरीत्या सोपविण्यात येईल, अशी माहिती महाराष्ट्र राज्य पुरातत्त्व विभागाचे उपसंचालक मयुरेश खडके यांनी दूरध्वनीद्वारे दिल्याचे सांगण्यात आले आहे.

या महत्त्वपूर्ण प्रसंगी आणि मूर्ती हस्तांतरण सोहळ्याच्या वेळी अतुल खेकाळे, इतिहास अभ्यासक सुमित सुभाष खांदवे, रफीक सैय्यद, विजय सोनुने, डॉ. सुभाष खांदवे यांच्यासह अनेक मान्यवर व इतिहासप्रेमी उपस्थित होते. या सर्व मंडळींच्या सामूहिक प्रयत्नांमुळेच हा ऐतिहासिक ठेवा नष्ट होण्यापासून वाचला आहे.

मूर्तीचे अचूक मोजमाप आणि पुरातत्त्व विभागाकडे सुपूर्द

सापडलेली ही गरुड मूर्ती आकाराने आणि शिल्पकलेच्या दृष्टीने अत्यंत देखणी आहे. सुरक्षिततेच्या आणि दस्तऐवजीकरणाच्या कारนखातर या मूर्तीचे अचूक मोजमाप घेण्यात आले आहे. प्राप्त माहितीनुसार, या गरुड मूर्तीची उंची ३०.५ इंच, रुंदी १५ इंच आणि जाडी १० इंच एवढी आहे. भव्य आणि उठावदार शिल्पकलेचा हा एक उत्तम नमुना मानला जात आहे.

मूर्तीची सुरक्षितता आणि पुढील अभ्यासाच्या दृष्टीने ती तातडीने महाराष्ट्र राज्य पुरातत्त्व विभागाकडे अधिकृतरीत्या सुपूर्द करण्यात आली. विभागाचे उपसंचालक मयुरेश खडके यांनी स्थानिक कर्मचाऱ्यांना ही ऐतिहासिक मूर्ती अत्यंत सुरक्षितपणे आणि काळजीपूर्वक आपल्या ताब्यात घेण्याच्या स्पष्ट सूचना दिल्या होत्या. या सूचनेनंतर पुरातत्त्व विभागाचे कर्मचारी धीरज हांडे यांनी ही गरुड मूर्ती विधिवत व सुरक्षितपणे आपल्या ताब्यात घेतली.

पर्यटकांसाठी आणि इतिहास अभ्यासकांसाठी नवीन आकर्षण

सिंदखेड राजा हे स्वराज्य संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांचे आजोबा, लखुजीराव जाधव यांची जन्मभूमी आणि कर्मभूमी असल्यामुळे महाराष्ट्राच्या इतिहासात या शहराला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. येथे दरवर्षी हजारो पर्यटक, इतिहासप्रेमी आणि शिवभक्त भेट देत असतात. अशातच आता शासकीय वाड्याच्या परिसरातून सापडलेली ही गरुड मूर्ती पर्यटकांसाठी एक नवीन आकर्षण ठरणार आहे.

सध्या ही मूर्ती श्रीमंत राजे लखुजीराव जाधवराव यांच्या ऐतिहासिक राजवाड्यातील नगारखान्यात सुरक्षित ठेवण्यात आली आहे. तिथे येणारे पर्यटक आणि इतिहास अभ्यासक या प्राचीन मूर्तीचे दर्शन घेऊ शकणार आहेत. कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यात फेकून दिलेल्या अवस्थेपासून ते थेट राजवाड्याच्या नगारखान्यापर्यंतचा या मूर्तीचा प्रवास अत्यंत रंजक ठरला आहे. या घटनेमुळे स्थानिक स्तरावर ऐतिहासिक वास्तूंच्या संवर्धनाचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला असून, अशा बेवारस किंवा दुर्लक्षित पडलेल्या ऐतिहासिक ठेव्यांचे जतन करण्याची मोठी जबाबदारी पुन्हा एकदा प्रशासनावर आणि इतिहासप्रेमींवर आली आहे. पुरातत्त्व विभागाने या मूर्तीचा सखोल अभ्यास करून तिच्या इतिहासाचे रहस्य लवकरात लवकर उलगडावे, अशी अपेक्षा आता सिंदखेड राजातील नागरिक आणि इतिहासप्रेमी व्यक्त करत आहेत.