‘मानससूत्र 2026 ’मधून महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्यासाठी शिक्षकांना प्रशिक्षण

पुणे : महाराष्ट्र राज्य अध्यापक विकास संस्था (MSFDA), पुणे यांच्या वतीने उच्च व तंत्र शिक्षण संस्थांमधील शिक्षकांसाठी ‘Manas-Sutra: Mentoring & Counselling Basics for Emotional Friendly Campuses’ या तीन दिवसीय अध्यापक विकास कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले आहे. हा कार्यक्रम 10, 11 आणि 12 ऑगस्ट 2026 रोजी महाराष्ट्र राज्य अध्यापक विकास संस्था, पुणे येथे होणार आहे.

विद्यार्थ्यांचे मानसिक आरोग्य, भावनिक स्वास्थ्य आणि सुरक्षित व समावेशक शैक्षणिक वातावरण निर्माण करण्याच्या उद्देशाने हा कार्यक्रम तयार करण्यात आला आहे. बदलती सामाजिक-आर्थिक परिस्थिती, शैक्षणिक स्पर्धा, करिअरविषयक अनिश्चितता, सामाजिक अपेक्षा, डिजिटल प्रभाव आणि बदलते परस्पर संबंध यांचा विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्यावर परिणाम होत असल्याने उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये वेळेवर ओळख, प्रतिबंधात्मक उपाय आणि संस्थात्मक मदतव्यवस्था मजबूत करण्याची गरज अधोरेखित करण्यात आली आहे. मानससूत्र 2026

शिक्षकांना ‘First Responders’ म्हणून सक्षम करण्यावर भर

‘मानससूत्र’ कार्यक्रमामध्ये शिक्षकांना विद्यार्थ्यांमधील भावनिक किंवा मानसिक अडचणींची सुरुवातीची लक्षणे ओळखणे, संवेदनशीलतेने प्रतिसाद देणे आणि आवश्यकतेनुसार योग्य मदतीकडे संदर्भित करणे यासाठी सक्षम करण्यावर भर देण्यात आला आहे. कार्यक्रमात mentoring, counselling, peer support, referral mechanisms, crisis response आणि emotionally supportive campus practices यांचा समावेश आहे.

या उपक्रमामागे मागील तीन वर्षांत MSFDAच्या Centre for Inclusion & Diversity मार्फत महाराष्ट्रातील उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये राबविण्यात आलेल्या विद्यार्थी मानसिक आरोग्य आणि भावनिक स्वास्थ्याशी संबंधित उपक्रमांचा अनुभव आहे. या उपक्रमांचा पुढील टप्पा म्हणून ‘Manas-Sutra’ची संकल्पना करण्यात आली आहे.

तीन दिवसांत विविध विषयांवर मार्गदर्शन

कार्यक्रमाच्या पहिल्या दिवशी विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्यातील बदलते स्वरूप, सहाय्यकारी वर्ग व कॅम्पस वातावरण, भावनिक विविधता आणि Faculty as First Responders या विषयांवर सत्रे होणार आहेत.

दुसऱ्या दिवशी Mentoring & Peer Support Systems, Counselling Systems & Referral Networks, Psychological Foundations & Warning Signs तसेच Crisis Identification & Immediate Response या विषयांवर मार्गदर्शन केले जाणार आहे.

तिसऱ्या दिवशी Digital Safety & Psychological Well-being, Institutional Crisis Response Framework, Post-Intervention Care & Rehabilitation आणि Institutional Action Plan Development या विषयांवर सत्रे आयोजित करण्यात आली आहेत.

मानससूत्र 2026 : 1200 समुपदेशकांच्या पार्श्वभूमीवर उपक्रमाचे महत्त्व

कार्यक्रमाच्या दस्तऐवजानुसार, महाराष्ट्र शासनाने जवळपास 1,200 उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये सुमारे 1,200 समुपदेशकांची नियुक्ती केल्याच्या पार्श्वभूमीवर ‘मानससूत्र’ उपक्रमाला विशेष महत्त्व आहे. या समुपदेशकांसाठी संस्थात्मक counselling systems, mentoring practices, crisis response mechanisms आणि preventive mental health interventions अधिक सक्षम करण्यासाठी हा कार्यक्रम capacity-building initiative म्हणून मांडण्यात आला आहे.

मानससूत्र 2026 NEP 2020 शी सुसंगत उपक्रम

‘मानससूत्र’ कार्यक्रम राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 (NEP 2020) शी सुसंगत असून विद्यार्थ्यांच्या बौद्धिक विकासाबरोबरच भावनिक, सामाजिक आणि नैतिक विकासालाही महत्त्व देण्यात आले आहे. कार्यक्रमाद्वारे उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये mentoring, counselling, referral networks, crisis response protocols आणि समावेशक कॅम्पस वातावरण मजबूत करण्याचे उद्दिष्ट आहे.

तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन

कार्यक्रमाच्या वेळापत्रकानुसार विविध सत्रांसाठी Dr. Hemlata Bagla, Dr. Asmita Huddar, Dr. Shradha Sakatkar, Mithilesh Bhakre, Dr. Alpana Vaidya, Dr. Kshipra Moghe, Dr. Rajendra Mhaske, Dr. Milind Kale, Dr. Vilas Padhye आणि Dnyaneshwar Nerkar यांच्यासह MSFDAचे प्रतिनिधी मार्गदर्शन करणार आहेत.

MSFDAच्या दस्तऐवजात या कार्यक्रमाचा मुख्य उद्देश जनजागृतीपुरता मर्यादित न ठेवता प्रतिबंधात्मक, संस्थात्मक आणि दीर्घकालीन विद्यार्थी मानसिक आरोग्य व्यवस्था निर्माण करण्यासाठी शिक्षकांची क्षमता वाढवणे असा स्पष्ट करण्यात आला आहे.

मानससूत्र 2026 : विद्यार्थ्यांचे मानसिक आरोग्य, समुपदेशन आणि संकट व्यवस्थापनावर ‘मानससूत्र’चा भर

‘मानससूत्र’ कार्यक्रमाचा केंद्रबिंदू विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्याशी संबंधित समस्या केवळ ओळखण्यापुरता मर्यादित नसून, उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये प्रतिबंधात्मक आणि संस्थात्मक मदतव्यवस्था विकसित करणे हा आहे. कार्यक्रमाच्या माध्यमातून शिक्षकांना विद्यार्थ्यांच्या भावनिक व मानसिक अडचणींची सुरुवातीची चिन्हे ओळखणे, योग्य संवाद साधणे आणि आवश्यकतेनुसार समुपदेशन किंवा referral systemचा वापर करण्यासाठी सक्षम करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.

Mentoring आणि Peer Support अधिक सक्षम करण्याचे उद्दिष्ट

कार्यक्रमाच्या प्रमुख उद्दिष्टांमध्ये उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये mentoring, counselling, peer-support आणि referral mechanisms विकसित करणे समाविष्ट आहे. विद्यार्थ्यांना भावनिक आधार मिळावा आणि गरज भासल्यास योग्य मदतीपर्यंत त्यांना पोहोचवता यावे, यासाठी संस्थात्मक पातळीवर स्पष्ट यंत्रणा तयार करण्यावर भर देण्यात आला आहे.

मानसिक तणावाची सुरुवातीची लक्षणे ओळखण्यावर भर

‘मानससूत्र’मध्ये faculty membersना विद्यार्थ्यांमधील behavioural, emotional आणि psychological warning signs ओळखण्याचे प्रशिक्षण देण्यात येणार आहे. विद्यार्थ्यांच्या वर्तनात किंवा भावनिक स्थितीत होणारे बदल वेळेत लक्षात आल्यास त्यांना योग्य मदत मिळवून देण्यासाठी शिक्षकांची भूमिका महत्त्वाची ठरू शकते.

संकटाच्या परिस्थितीत योग्य प्रतिसाद

कार्यक्रमामध्ये Crisis Identification & Immediate Response तसेच Institutional Crisis Response Framework यांचा स्वतंत्रपणे समावेश करण्यात आला आहे. मानसिक आरोग्याशी संबंधित संकटाच्या परिस्थितीत संस्थेने कोणती पावले उचलावीत, योग्य referral कसा करावा आणि पुढील काळात विद्यार्थ्याला कोणत्या प्रकारचा आधार द्यावा, यावर मार्गदर्शन केले जाणार आहे.मानससूत्र 2026

Post-Intervention Care आणि Rehabilitation

विद्यार्थ्याला संकटातून बाहेर काढल्यानंतरची मदतही कार्यक्रमाचा महत्त्वाचा भाग आहे. Post-Intervention Care & Rehabilitation आणि संस्थात्मक action plan तयार करण्यावर तिसऱ्या दिवशी विशेष सत्र आहे. यामुळे मानसिक आरोग्याशी संबंधित मदत ही केवळ तात्पुरती प्रतिक्रिया न राहता संस्थात्मक पातळीवर सातत्यपूर्ण राहण्याचा उद्देश आहे.

Digital Safety आणि Psychological Well-being

डिजिटल माध्यमांचा विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्यावर होणारा परिणाम लक्षात घेऊन Digital Safety & Psychological Well-being हा स्वतंत्र विषय कार्यक्रमात ठेवण्यात आला आहे. डिजिटल वापर, मानसिक स्वास्थ्य आणि विद्यार्थ्यांच्या कल्याणाशी संबंधित बाबींवर मार्गदर्शन करण्याचा त्यामागील उद्देश आहे.

समावेशक आणि सुरक्षित कॅम्पसची संकल्पना

कार्यक्रमाचा आणखी एक महत्त्वाचा उद्देश म्हणजे emotionally safe, inclusive आणि discrimination-free campus environment तयार करणे. विद्यार्थ्यांना सुरक्षित, सन्मानपूर्वक आणि भावनिकदृष्ट्या आधार देणारे शैक्षणिक वातावरण मिळावे, यासाठी शिक्षक व संस्थात्मक नेतृत्वाची भूमिका मजबूत करण्यावर भर देण्यात आला आहे.

कार्यक्रमातून अपेक्षित परिणाम : मानससूत्र 2026

कार्यक्रम पूर्ण झाल्यानंतर सहभागी शिक्षकांना विद्यार्थ्यांमधील मानसिक आणि भावनिक अडचणींची सुरुवातीची चिन्हे ओळखणे, active listening आणि mentoringचा वापर करणे, counselling व referral mechanisms उभारणे आणि संकटाच्या परिस्थितीत systematic intervention करण्याची क्षमता विकसित होणे अपेक्षित आहे. मानससूत्र 2026

याशिवाय प्रत्येक संस्थेसाठी NEP 2020 आणि संबंधित धोरणांच्या अनुषंगाने mental health action plan तयार करण्याची क्षमता विकसित करण्याचे उद्दिष्टही या कार्यक्रमात ठेवण्यात आले आहे.

मागील तीन वर्षांच्या उपक्रमांचा पुढील टप्पा : मानससूत्र 2026

MSFDAच्या Centre for Inclusion & Diversityने मागील तीन वर्षांत महाराष्ट्रातील उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये mentoring, counselling, career guidance, stress management, emotional intelligence, peer support आणि विविध विद्यार्थी-केंद्रित उपक्रम राबविले आहेत. या अनुभवाच्या आधारावर ‘ManasSutra’ला पुढील पिढीचा Faculty Development Programme म्हणून विकसित करण्यात आले आहे. मानससूत्र 2026

कार्यक्रमाचा व्यापक उद्देश उच्च शिक्षण संस्थांना केवळ academic excellenceची केंद्रे न ठेवता विद्यार्थ्यांसाठी care, dignity, inclusion आणि psychological safety असलेली भावनिकदृष्ट्या सहाय्यकारी ठिकाणे बनविणे हा आहे.

Accurate News Network - ANN

ANN – Accurate News Network
🟥 Truth First | Fast & Accurate Reporting

🌍 महाराष्ट्र तसेच भारत आणि जगभरातील ताज्या घडामोडी आता एका विश्वासार्ह प्लॅटफॉर्मवर.

ANN – Accurate News Network घेऊन येत आहे:

✔ Breaking News
✔ Political Updates
✔ Crime Reports
✔ Social & Viral Stories
✔ Entertainment & Sports
✔ Ground Reporting
✔ Live Updates